1.1 Norrænt efni til starfræns mats á daufblindu
Norræna efnið til starfræns mats á daufblindu hefur verið þróað í samvinnu fagaðila á Norðurlöndunum. Efnið byggir á norrænu skilgreiningunni á daufblindu og er endurskoðuð og uppfærð útgáfa af eldri matsgögnum. Markmiðið hefur verið að stuðla að sameiginlegri og greinanlegri starfsvenju við starfrænt mat á Norðurlöndunum.
Efnið byggir á færniskilningi á daufblindu og má nota bæði í tilfellum meðfæddrar og síðkominnar daufblindu. Það byggir á ICF (Alþjóðleg flokkun á færni, fötlun og heilsu) og veitir stuðning við mat á því hvernig sjón, heyrn og líkamlegt snertiskyn eru notuð í daglegu lífi. Matið byggir á nokkrum þáttum, þar á meðal sameiginlegum faglegum ramma, viðeigandi læknisfræðilegum og persónulegum upplýsingum, athugunarvísum og viðtalsleiðbeiningum. Samanlagt mynda þessir þættir grunn að heildstæðu mati á virkni skynfæra.
1.2 Bakgrunnur
Norðurlöndin eiga sér langa hefð fyrir samstarfi varðandi þekkingu, þjónustu og mat sem tengist daufblindu. Frá níunda áratugnum hefur verið til bæði sameiginleg norræn skilgreining á daufblindu og sameiginleg matsgögn. Skilgreiningin hefur verið endurskoðuð nokkrum sinnum, síðast árið 2024, og leggur áherslu á færni fremur en læknisfræðilega þætti eingöngu.
Eldri matsgögn hafa aðeins í takmörkuðum mæli verið uppfært í samræmi við breytingar á skilgreiningunni og nýja þekkingu á sviðinu. Á sama tíma hefur framkvæmd starfræns mats á daufblindu þróast á ólíkan hátt á Norðurlöndunum. Það hefur skapað þörf fyrir uppfært efni sem getur stuðlað að auknum sameiginlegum skilningi og samræmdari starfsháttum á svæðinu.
1.2.1 Norræna skilgreiningin
Norræna skilgreiningin lýsir daufblindu sem samsettri sjón- og heyrnarskerðingu af slíkri alvarleikagráðu að skertu skilningarvitin eiga erfitt með að bæta hvort annað upp. Þannig er daufblinda sérstök fötlun. Afleiðingarnar geta verið mismunandi en hafa oft áhrif á samskipti, aðgang að upplýsingum, staðaráttun og möguleika á að ferðast um á öruggan og frjálsan hátt. Í skilgreiningunni er lögð áhersla á að alvarleikastig og afleiðingarnar verði fyrir áhrifum af nokkrum þáttum, þar á meðal hvenær skynskerðingin átti sér stað, hvort hún sé stöðug eða versnandi og hvort um viðbótarfatlanir er að ræða. Þegar sjón og heyrn geta ekki bætt hvort annað upp verða önnur skynfæri, sérstaklega snertiskynið, sérstaklega mikilvæg.
1.2.2 Mikilvægi umhverfisins í starfrænu mati
Færniskilningur á daufblindu byggir á ICF og leggur áherslu á samspil einstaklings og umhverfis. Færni er skilgreind sem eitthvað sem mótast bæði af einstaklingsbundnum forsendum og af því hvernig aðlögun umhverfisins fer fram. Þetta þýðir að daufblinda er ekki aðeins metin út frá því hversu mikil skynskerðingin er heldur einnig út frá því hvernig umhverfið getur annaðhvort aukið eða dregið úr færni.
Í starfrænu mati er því mikilvægt að kanna hvernig einstaklingurinn notar skynfærin í raunverulegum aðstæðum og hvernig fólk og umhverfi geta stutt við það. Ekki er hægt að framkvæma matið án tillits til félagslegs og starfræns samhengis í lífi einstaklingsins.
1.3 Tilgangur
Tilgangur efnisins er að styðja við starfrænt mat á daufblindu. Hér er daufblinda skilin sem starfrænt ástand en ekki sjúkdómsgreining. Við matið er viðeigandi læknisfræðilegum, menntunarlegum og öðrum faglegum upplýsingum safnað til að mynda grunn að heildstæðu mati.
Matið á að hjálpa til við að skýra hvort um starfræna daufblindu sé að ræða. Niðurstöðurnar má síðan nota sem grundvöll fyrir skipulagningu íhlutunar og aðlögunar. Ferlið gerir ráð fyrir þverfaglegu samstarfi, faglegu mati og meðvitund um siðferðileg sjónarmið í tengslum við einstaklinginn.