3. Réttur þinn til þátttöku – 12. gr.
Sigurveig Þórhallsdóttir |
Þú átt rétt á að hlustað sé á þig
Þú átt rétt á að segja hvað þér finnst um mál sem hafa áhrif á þig. Þessi réttur kemur fram í 12. gr. Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Hann þýðir að fullorðnir eiga að gefa þér tækifæri til að segja þína skoðun. Þeir eiga að hlusta á þig og taka það sem þú segir alvarlega. Þetta á við um ákvarðanir sem varða þig, til dæmis heima, í skólanum, þegar þú ferð til læknis eða færð aðra þjónustu.
Skoðanir þínar skipta máli
Börn vita margt um eigið líf. Þú veist hvernig hlutirnir eru fyrir þig, hvað veldur þér áhyggjum og hvað skiptir þig máli. Fullorðnir þurfa á þessum upplýsingum að halda þegar þeir taka ákvarðanir sem hafa áhrif á þig.
Að hlusta á þig þýðir ekki að fullorðnir þurfi alltaf að gera nákvæmlega það sem þú vilt. Þeir eiga hins vegar að taka það sem þú hefur sagt alvarlega þegar þeir taka ákvörðun.
Eftir því sem þú eldist og þroskast eiga skoðanir þínar að fá aukið vægi. Það er þó enginn ákveðinn aldur þar sem skoðanir þínar byrja allt í einu að skipta máli. Yngri börn eiga líka sama rétt á að hlustað sé á þau.
Upplýsingar skipta máli
Áður en þú segir skoðun þína þarftu að skilja hvað er að gerast. Fullorðnir eiga að veita þér upplýsingar sem þú skilur og þú átt að geta spurt spurninga ef eitthvað er óljóst.
Þú gætir líka þurft tíma til að hugsa áður en þú segir hvað þú vilt. Þegar þú hefur fengið nægar upplýsingar er auðveldara fyrir þig að ákveða hvað þér finnst og hvað þú vilt segja.
Þú ræður hvort þú vilt tjá þig
Það er réttur þinn að segja hvað þér finnst, en þú þarft ekki að gera það. Þú getur ákveðið að þú viljir ekki segja skoðun þína. Þú getur líka sagt að þú sért ekki viss, að þú þurfir meiri upplýsingar eða meiri tíma til að hugsa.
Fullorðnir eiga ekki að þrýsta á þig að segja eitthvað ef þú vilt það ekki.
Að hlustað sé á þig þýðir meira en að þú fáir að tala
Þú átt rétt á að tjá þig. Þegar ákvörðun hefur áhrif á þig eiga fullorðnir ekki aðeins að leyfa þér að tala. Þeir eiga líka að hlusta á þig og hugsa um það sem þú segir þegar þeir taka ákvörðunina .
Skoðun þín á að vera hluti af því hvernig ákvörðunin er tekin .
Hvað þýðir þátttaka?
Þú gætir heyrt fullorðna tala um þátttöku barna.
Þátttaka þýðir að börn:
- fá upplýsingar sem þau skilja
- fá tækifæri til að segja hvað þeim finnst
- taka þátt í ákvörðunum sem hafa áhrif á þau
Stundum snýst þetta um ákvörðun sem varðar eitt barn. Til dæmis gæti einhver spurt hvað þér finnst um eitthvað sem gerist í skólanum eða um stuðning sem þú færð.
Börn eiga líka rétt á að láta skoðanir sínar í ljós sem hópur. Þau eiga til dæmis rétt á að segja hvað þeim finnst um skólareglur, leiksvæði, almenningssamgöngur eða ný lög sem hafa áhrif á börn.
Réttur þinn til að láta í ljós skoðanir þínar tengist öðrum réttindum þínum
Í Barnasáttmálanum eru fjórar mikilvægar meginreglur:
2. gr. – Öll börn eiga sömu réttindi, óháð því hver þau eru eða hvaðan þau koma.
3. gr. – Fullorðnir eiga að gera það sem er barni fyrir bestu.
6. gr. – Öll börn eiga rétt á að lifa, vaxa og þroskast.
12. gr. – Öll börn eiga rétt á að hlustað sé á þau.
Þessi réttindi tengjast hvert öðru. Fullorðnir geta til dæmis ekki vitað hvað er þér fyrir bestu nema þeir hlusti á þig. Þess vegna er réttur til að hafa áhrif svo mikilvægur hluti af réttindum barna.