5. Ajornartorsiortoqartillugu meeqqat peqataasinnaatitaanerat, Nunani Avannarlerni misissuineq siunnersuutillu

Kirsten Sandberg

Tuniluunnerup nalaani Nunani Avannarlerni nunat suna ilinniarfigisinnaavaat?

Tuniluunnerup nalaani Nunani Avannarlerni nunat tamarmik assigiinngitsunik iliuuseqarput. Taamaakkaluartoq iliuutsit tamarmik meeqqat ulluinnarni inuunerannut sunniuteqarput.

Atuarfiit sapaatit akunnerini arlalinni, ilaannilu qaammatini arlalinni, matoqqapput. Atuartut qarasaasiatigut atuartinneqartalerput. Meeqqat sunngiffimminni sammisartakkatik tamaasa ingerlassinnaajunnaarpaat, sivisuumik ilaquttatik ilagalugit angerlarsimaannalerlutik.

Meeqqat amerlasuut oqaluttuarput atuannginnerusaleramik ilikkagarsinnaanerat killeqalertoq, angerlarsimaffimminni kisimiittutut misigisarlutik aliasuttarlutillu. Aamma ilaquttatik peqqissuunersut aningaasatigullu qanoq inissisimanersut ernumassutigisarlugit, aanaakkutik aataakkutillu aamma maqaasisarsimavaat.

Meeqqat tuniluunnerup unitsinniarneqarnerani malittarisassanik malinneqqissaartarsimapput, inersimasulli tamarmik taamaaliortarsimanngillat. Tamannalu pissutigalugu meeqqat inersimasunut tatiginninnerat annikillilaarsimavoq. Meeqqalli ilaat aamma nuannersumik misigisaqarput: atuarfiliartariaqannginnertik pissutigalugu qinngasaartittarnerat annikinnerulersimapput, aammalu immikkoortitaasutut misiginerit annikinnerulersimallutik.

Meeqqat ilaat, ingammik nukarliit, angajoqqaatik angerlarsimaffimmi peqatigalugit piffissamik atuinertik nuannariinnarpaat. Meeqqat angajulliit namminneq inuttut inuunerminnut tunngasunik kisimiillutik piffissaqarnissartik maqaasisimavaat. Kisiannili piffissap ingerlanerani tamanut pisut nuanniilliartorsimapput.

Meeqqat angerlarsimaffimminni ajornartorsiuteqartartut ilinniartitsisunik imaluunniit inersimasunik allanik ajornartorsiutaannik ikiuinnittartunik naapitsisinnaajunnaarput.

Qarasaasiatigut atuartitsineq atuartitsinnginnermit pitsaaneruvoq, aamma atortorissaarutit digitaliusut nalinginnaanerulerput. Taamaakkaluartoq ilaqutariit ilaat internetseqanngillat, imaluunniit computereqanngillat tablet-eqarnatillu. Ilaqutariit aningaasatigut ajornartorsiuteqarnerusut meerartaat atuarnerminni malinnaaniarnerminnik ajornartorsiuteqarnerusimapput.

Ataatsimut isigalugu, tuniluunnerup nalaani meeqqat siornatigut ajornartorsiuteqartareersut meeqqanut allanut naleqqiullugit ajornartorsiuteqarnerulersimapput.

Taamaakkaluartoq meeqqat isumaat soqutigisaallu aalajangiisoqartillugu amerlanertigut ilaatinneqarneq ajorput. Atuarfiit, najukkami aqutsisut nunamiluunniit aqutsisut meeqqat qanoq isumaqarnerannik tusarnaaqqaarneq ajorput. Aamma meeqqat amerlasuut pisut pillugit paasissutissanik paasiuminartunik tunineqanngillat.

Meeqqat pisinnaatitaaffii meeqqamullu pitsaanerusoq

Aallaqqaammut aalajangiisartut akornanni meeqqat sinnerlugit oqaaseqartartoqanngilaq. Atuarfiit matuneqarneranni aammalu sunngiffimmi sammisassat killilersorneqalerneranni, meeqqanut suut pitsaanerpaajunersut inersimasut eqqarsaatigeqqaarsimanngilaat. Meeqqat kiserliortut imaluunniit nikallungasut atuarfimmi peqqissaasumik imaluunniit tarnip pissusaanik ilisimasalimmik oqaloqateqarnissamut periarfissaqarunnaarput. Aamma angerlarsimaffimminni ajornartorsiutillit inersimasunik allanik ikiuussinnaasunik naapitsinissamut periarfissaqarunnaarlutik.

Nunani avannarlerni Meeqqat Oqaaseqartartui meeqqat qanoq atugaqarnerannik naalakkersuisunut oqaluttuarsimapput. Piffissallu ingerlanerani meeqqat pisinnaatitaaffii eqqumaffigineqarneruleriartorlutik.

Meeqqat peqataatinneqartussaapput

Nunani avannarlerni inersimasut meeqqanik peqataatitaqarnissaq qanoq pingaaruteqartiginersoq suli paasilluarsimanngilaat. Meeqqat inuusuttullu oqartussaaqataanermi aamma aalajangiiniarnermi peqataasinnaanerat suli annikippoq.

Coronap siaruarnerata nalaani meeqqat isumaat tusaaniarneqarpallaarsimanngillat. Atuarfiit matuneqarnissaat imaluunniit aalajangiinerit allat pingaarutillit pillugit meeqqat isumaannik paasiniaaqqaartarnissamut suli malittarisassaqalinngilaq. Inuusuttut ataatsimiititaliaat atuartullu ataatsimiititaliaat aamma aperineqanngillat, allaammi aamma meeqqat internetsikkut aperineqarsimanngillat. Meeqqanik sullissisut peqatigiiffiillu kisimik apersorneqalaarsimapput. Finlandimi Ålandimilu meeqqat isumaannit internetsikkut apersuisoqalaarsimavoq.

Meeqqat isumaat atuarfimmiinneranniluunniit tusaaniarneqarsimanngillat. Taamaattumik meeqqat misigipput oqarsinnaasimanatik peqataatinneqaratillu.

Meerarpassuit nunagisaminni ajornartoorfimmi ikiuukkusuttarput. Islandimi meeqqat coronap siaruarneranut akiuiniarnermi peqataasimapput. Sverigemi meeqqat coronap siaruarnerata unitsinnissaanut ikiuukkusussimapput. Inersimasut tamanna nalunngissimasuugunikku, meeqqallu ikiutaatillugit, taava meeqqat nukittunerusutut aamma peqataasutut misigisimasinnaagaluarput.

Meeqqat ilaat atugarliornerusimapput

Meeqqat ilaat angerlarsimaffimminni pitsaasumik isumagineqarneq ajorput, ilaatigullu angajoqqaaminnit ajortumik pineqartarlutik. Coronap siaruarnerata nalaani meeqqat angerlarsimanerusalermata, ajortumik pineqarnissaq annertunerulerpoq. Aamma ilinniartitsisunik inersimasunilluunniit allanik, ajornartorsiuteqaraangata ikiuussinnaasunik, naapitsisinnaajunnaarput.

Suliffeqarfiit meeqqanut ikiuisartut ammaannartussaagaluarput, taamaattoq aalajangiisartut tamanna eqqarsaatigisimanngilaat.

Meeqqat suiaaqatiminnoortut, bisexuellit imaluunniit transgenderit, meeqqallu ilaqutariinni aningaasanik ajornartorsiutillit imaluunniit peqqissutsimikkut ajornartorsiutillit, taakku meeqqat allatulli peqataatinneqarsimanngillat. Aamma aperineqarsimanngillat qanoq iliortoqarsinnaaneranik namminneq qanoq isumaliuuteqarnersut.

Meeqqanut paasissutissat

Meeqqat amerlasuut coronap siaruarneranut imaluunniit aalajangiisoqarnissaanut tunngasunik paasissutissanik pingaarutilinnik paasitinneqanngillat. Ilaanni paasissutissat kingusiinnaq aatsaat apuunneqartarput, ilaannilu paasiuminaattarlutik.

Meeqqat mikinerit aamma meeqqat ikinnerussuteqartut tamanna nalaannerusarpaat.

Coronap siaruarnerata kingorna

Coronap siaruarnerata nalaani meeqqat inuusuttullu amerlasuut inuunerat allanngorsimavoq. Taamani meeqqat atuarfimmi ilikkagaqartarnerminniit ilikkagaqannginnerulersimapput. Ullormut inuunerat aamma allanngorpoq, ilaannilu inuunerat ajornakusoorsisimalluni. Meeqqat ilaat suli ullumikkut ajornartorsiuteqarput.

Meeqqat inuusuttullu pillugit aalajangiisartut tamanna puigorsimarpasippaat. Meeqqat qanoq sunnertissimanersut suli eqqarsaatigineqartariaqarpoq, assersuutigalugu pinerluttarnerit, tarnikkut peqqissuseq imaluunniit atuarunnaartarnerit pillugit aalajangiisoqartillugu. Nunat piumaffigaagut tamanna eqqarsaatigeqqullugu.

Meeqqanut pitsaanerpaamik iliuuseqaritsi.

Nunami aalajangiisartut meeqqanut pitsaanerpaamik aalajangiisariaqarput, aamma ajornartorsiortoqartillugu. Inersimasut aalajangiilinnginnerminni eqqarsaatigisariaqarpaat aalajangiinertik meeqqanut qanoq sunniuteqassanersoq. Aamma meeqqat tusarnaartussaavaat, isumaallu aalajangiinermi ilanngunneqartariaqarput.

Aamma paasiniartariaqarpaat coronap nalaani meeqqat qanoq inissisimanersut, ajornartoornerullu nalaani meeqqanut suut pingaaruteqartuunersut.

Inersimasut eqqaamasariaqarpaat coronap ukiuni marlunni atuunnerani meeqqat inuunerannut ullumikkumut suli sunniuteqarmat.

Norgemi Sverigemilu inatsisinik aningaasanillu aalajangiisartut siunnersuuteqannginnerminni meeqqanut suut pitsaanerunersut misissortariaqarpaat. Norgemi Meeqqat Oqaaseqartartuat internetikkut suliassaq suliarivaa, tassani meeqqanut suut pitsaanerunersut qanolu internetikkut paasiniarneqarsinnaanersut takutillugu.

Ålandimi coronap nalaani aalajangiisartut meeqqanik sullissisut peqatigiiffiinik naapitsisarput. Naapittarnerit taamaattut amerlanerusariaqarput.

Islandimi Meeqqat Oqaaseqartartuat meeqqat coronamut tunngatillugu qanoq isumaqarnerannik apersuisimapput. Meeqqat akissutaat katersoriarlugit nalunaarusiortoqarpoq. Nalunaarusiaq aalajangiisartunut meeqqat qanoq innerannik paasinninnerulernissamut iluaqutaavoq.

Meeqqat ilaat immikkut ikiorneqartariaqartarput

Ajornartorsiortoqartillugu meeqqat ilaat ikiorneqarnissamik pisariaqartitsinerusarput, assersuutigalugu meeqqat ilaqutariinni aningaasaqarniarnerat ajornartorsiutaappat, imaluunniit meeqqat timimikkut innarluuteqarpata. Meeqqat taakku immikkut tapersersorneqartariaqarput.

Inersimasut meeqqanik tusarnaartussaapput

Atuarfiit, kommunit aamma Naalakkersuisut meeqqanik tusarnaartussaapput.

Malittarisassat ersarissut pilersinneqartariaqarput, meeqqat qaqugukkut aammalu qanoq aperineqartarnissaat pillugu. Meeqqat isumaat tusaaneqarlutillu pingaartinneqartariaqarput. Aamma ajornartoornerup nalaani tamanna atuuttariaqarpoq.

Meeqqat ilaat qanoq isumaqarnertik oqaatigissallugu ikiorneqarnissamik pisariaqartitsisarput. Assersuutigalugu meeqqat ukiukinnerit, innarluutillit imaluunniit allatut oqaasillit.

Ålandimi peqatigiiffik inuusuttut innarluutillit ataatsimeeqatigai. Tassani coronap nalaani qanoq misigisaqarsimanertik pillugu allallu pillugit oqaloqatigiipput. Oqaloqatigiissutigisatik pillugit nalunaarusiorsimapput.

Aalajangiisartut aalajangeereernerup kingorna meeqqanut oqaluttuartartussaapput suut aalajangiunneqarsimanersut. Aamma oqaatigisartussaavaat meeqqat isumaat qanoq ilanngunneqarsimanersut.

Nunat assigiinngitsut paasissutissanik katersisariaqarput, meeqqat qanoq peqataatinneqassanersut, paasissutissallu taakku allanut aamma oqaluttuarineqarlutik. Meeqqat internetikkut isummaminnik oqaatiginnissinnaasariaqarput.

Finlandimi meeqqat coronap nalaani atuarneq qanoq issimanersoq internetikkut aperineqarput. Meeqqat 58.000-init amerlanerusut akisimapput. Taakkulu akissutit inatsisiliortut inatsimmik nutaamik suliaqarneranni atorneqarsimapput.

Nunani avannarlerni Meeqqat Oqaaseqartartuisa meeqqat tusarnaarniarlugit assigiinngitsunik periuseqarput. Finlandimi Meeqqat Oqaaseqartartuat inuusuttut eqimattat naapittarpai, taakku “Inuusuttut Siunnersortinik” taaneqarput. Ilaannikkut aamma meeqqat amerlasuut oqarasuaatikkut apersorneqarput, aamma meeqqat ´meeqqanut uuttuummik´ nalilersuillutik. Imaluunniit aamma allallutik coronap nalaani inuunertik pillugu oqaluttuartinneqarput.

Sverigemi atuartut peqatigiiffii ilinniartitaanermullu aalajangiisartut sapaatip akunneranut ataasiarlutik ataatsimiittarput.

Ålandimi coronap nalaani inuit eqimattakkuutaarlugit naapittarput, pingaarutilinnillu oqaloqatigiillutik. Ataatsimiinnerni marlunni inuusuttut peqataaffigisarpaat.

Ilinniartitsisut, isumaginninnermi sulisut, nakorsat, politiit allallu meeqqanik oqaloqatiginninnissamut ilinniartariaqarput, aamma meeqqat isumaat qanoq pingaartiginersut tigulluartussaavaat.

Danmarkimi peqqissutsimut aalajangiisartut, atuarfinnut angajoqqaanullu atortussanik suliaqarput. Atortussat taakku corona pillugu meeqqat oqaloqatigineranni iluaqutaapput.

Norgemi Meeqqat Oqaaseqartartuat internetikkut ilinniummik suliaqarpoq. Tassani inersimasut meeqqat qanoq oqaloqatigissanerlugit ilinniarsinnaavaat.

Inuusuttut ajornartoornerup nalaani kisiisa pinnagit aamma ulluinnarni pingaaruteqarput. Peqataatinneqaraangamik nukittunerusutut misigilertarput, paasinnilertarlutillu namminneq sunniuteqarsinnaallutik. Ajornartoornerup nalaani inuusuttut ikiuussinnaapput, assersuutigalugu inuusuttunut allanut ikiuillutik, utoqqarnut pulaarlutik imaluunniit suliassanut allanut ikiuullutik.

Meeqqat paasissutissanik pisariaqartitsisarput

Meeqqat namminneq qanoq isumaqarnertik pillugu aammalu susoqarneranut malinnaarusullutik paasissutissanik pisariaqartitsisarput. Taamaattumik paasissutissat meeqqanut tunniunneqartut erseqqissuunissaat paasiuminartuunissaallu pingaaruteqarpoq.

Ajornartorsiortoqartillugu meeqqat ilaqutaallu toqqaannartumik paasissutissinneqartariaqarput. Paasissutissat meeqqap takusinnaassussaavai tusarsinnaasussaallugilluunniit, soorlu internetikkut, app-ikkut imaluunniit tv-kkut, aamma paasissutissat oqaatsini assigiinngitsuni pissarsiarineqarsinnaasariaqarput.

Sverigemi nittartagaq “Lilla Krisinfo” meeqqat ajornartorsiortoqartillugu qanoq iliortoqarsinnaaneranik pissutsinillu allanik paasissutissiisarpoq. Paasissutissat meeqqanut paasiuminartunngorlugit allanneqartarput.

Danmarkimi DR Ultra meeqqanut inuusuttunullu tv-qarfiuvoq. Tassani meeqqat corona pillugu immikkut ilisimasalinnut apeqquteqarsinnaasimapput.

Atuarfik peqqissuserlu

Periarfissaatillugu atuarfiit ammatinneqartariaqarput. Meeqqallu atuariartorsinnaanngippata, internetikkut atuarnissaq periarfissaasariaqarpoq.

Ajornartoornerup nalaaniluunniit atuarfimmi peqqissaasoq meeqqat ornissinnaasariaqarpaat. Meeqqat atuarfimmiinngippata, atuarfiup meeqqat ilisimatittussaavai peqqissaasoq qanoq attavigineqarsinnaanersoq. Aamma tarnip pissusaanik ilisimasalik allallu meeqqanik ikiuussinnaasut taamatut periarfissaasariaqarput.

Meeqqat misissortissamaaleraangata imaluunniit akiuussutissamik kapineqartussaatillugit, inersimasut eqqarsaatigeqqaartartussaavaat meeqqanut suut pitsaanerpaanersut.

Kalaallit Nunaanni corona pillugu oqarasuaatikkut ikiuisarfik pilersinneqarpoq, Tusaannga ikiuisarfia pioreersoq atorlugu.

Islandimi meeqqat coronamut misissortissagaangamik inersimasut misissortittarfianiinngitsoq allami misissortittarput. Atuarfimmi akiuussutissamik kapitinngillat, atuarfik meeqqanut toqqissisimanartussaammat.

Sunngiffimmi susassaqartitsinerit

Ajornartoornerup nalaani meeqqat sunngiffimmi sammisartagaat sapinngisamik ingerlanneqaannartartussaapput. Meeqqanut sammisassat matuniarneqarpata imaluunniit ikilisinneqassappata, meeqqat pillugit suliniaqatigiiffiit siulliullugit oqaloqatigineqartariaqarput. Sammisassat matuneqassappata imaluunniit ikilisinneqassappata, meeqqat kammalaatitik sumi ilagisarsinnaanerlugit paasitinneqassapput.

Meeqqat naammagittaalliuteqarsinnaasariaqarput

Meeqqat tamarmik aalajangiisartunut naammagittaalliuteqarsinnaasariaqarput. Aamma meeqqat qanoq naammagittaalliorsinnaanerlutik nalunngittariaqarpaat. Meeqqap ilaqutaasa imaluunniit kammalaataasa meeraq naammagittaalliorsimasoq nalunngittariaqanngilaat.

Nunat avannarliit suleqatigiittariaqarput

Inuit nunaminiit nunamut allamut angalasinnaapput, aamma nunat avannarliit Naalakkersuisui naapeqatigiillattaasarput. Nunat avannarliit suliassanik arlalinnik suleqatigiipput. Kalaallit Nunaanni, Danmarkimi, Finlandimi, Islandimi, Norgemi, Sverigemi Ålandimilu meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit suliallit atuagaq una suleqatigiillutik allassimavaat.

Coronap nalaani nunat tamarmik immikkut amerlanertigut iliuuseqartarput. Nunami ataatsimi qanoq iliuuseqarnissaq pillugu pitsaasumik isumassarsisoqarpat, nunat allat tamanna amerlanertigut aatsaat kingusinnerusukkut tusartarpaat.

Nunat avannarliit ataatsimoorlutik imaattariaqarput:

Ajornartoornerup nalaaniluunniit meeqqat pisinnaatitaaffii illersorniarlugit imminnut neriorsuutigeqatigiittariaqarput.
Naapeqatigiillattaasariaqarput, suut pitsaasumik ingerlasimanersut oqaloqatigiissutigalugit, assersuutigalugu meeqqat qanoq tusarnaarneqarsinnaanersut.
Isumaqatigiissutigisariaqarpaat aalajangiinerit meeqqanut sunniutissaat qanoq paasiniarneqassanersut, nunanilu tamani inersimasut tamanna pillugu ilinniartinneqartariaqarput.
Ajornartoornerni iliuuseqarnissamut pilersaarutitik imminnut takutittartussaasariaqarpaat, ataatsimoorlutillu pilersaarusiortariaqarput.
Meeqqat angajoqqaaminnik imaluunniit qatanngutiminnik nunami allami najugaqartunik naapitsinissamik pisariaqartitsigaangata, nunat akornanni angalasinnaanissaat qulakkeerneqartariaqarpoq.
Nunani avannarlerni tamani meeqqat apeqqutinik assigiinnik aperineqartariaqarput, akissutillu imminnut sanilliunneqartariaqarlutik.
Meeqqanut paasiuminartunik paasissutissiisariaqarput, meeqqallu ajornartorsiutillit imaluunniit ilaqutariit aningaasanik ajornartorsiuteqartut ikiorneqarnissaannut suleqatigiittariaqarput.

Nunat avannarliit oqartarput nunarsuarmi sumiiffinni allaniit imminnut qaninnerpaallutik ataqatigiittut suleqatigiittartullu. Meeqqat aamma tamanna misigisinnaasariaqarpaat, pingaartumik ajornartorsiortoqartillugu.

Ikiortariaqaruit, inersimasumik tatigisannik oqaloqateqarsinnaavutit. Aamma oqarasuaat una imaluunniit nittartagaq una atorsinnaavat: ….(Nunami tamani paasissutissat ilanngunneqassapput.)